Diş Taşı Nedir?
Diş taşı, diş yüzeylerinde biriken dental plağın zaman içerisinde sertleşmesi ve mineralize olması sonucunda oluşan sert bir tabakadır. Diş hekimliğinde diş taşı için “dental kalkülüs” ifadesi de kullanılabilir. Özellikle dişlerin diş etiyle birleştiği bölgelerde ve temizlenmesi daha zor olan alanlarda ortaya çıkabilir.
Dişlerin üzerinde gün içerisinde sürekli olarak plak adı verilen yapışkan bir tabaka oluşur. Dental plak içerisinde bakteriler bulunur. Düzenli ve etkili ağız bakımıyla bu plak büyük ölçüde uzaklaştırılabilir. Ancak plak yeterince temizlenmediğinde zaman içerisinde sertleşerek diş taşına dönüşebilir. Sertleşmiş diş taşı, yalnızca normal diş fırçalama veya diş ipi kullanımıyla tamamen uzaklaştırılamaz ve profesyonel temizlik gerektirir.
Diş taşı yalnızca dişlerin görünümünü etkileyen bir sorun olarak değerlendirilmemelidir. Diş taşı ve çevresinde plak birikiminin devam etmesi, diş eti dokularının tahriş olmasına ve diş eti hastalıklarının gelişmesine uygun bir ortam oluşturabilir.
Diş Taşı Neden Oluşur?
Diş taşı oluşumunun temelinde diş yüzeyinde biriken dental plak bulunur. Dişler yeterince temizlenmediğinde plak diş yüzeylerinde, diş aralarında ve özellikle diş eti çizgisine yakın alanlarda birikmeye devam eder.
Plak uzaklaştırılmadığında zaman içerisinde sertleşerek diş taşına dönüşebilir. Bu nedenle “Diş taşı neden olur?” sorusunun en temel yanıtlarından biri etkili şekilde uzaklaştırılamayan plak birikimidir.
Diş taşı oluşumunu etkileyebilecek faktörler arasında yetersiz veya düzensiz diş fırçalama, diş aralarının yeterince temizlenmemesi, ağız bakımının ihmal edilmesi ve bazı bölgelerin fırçalama sırasında sürekli gözden kaçırılması sayılabilir.
Özellikle alt ön dişlerin iç yüzeyleri ve üst arka dişlerin bazı bölgelerinde diş taşı birikimi daha belirgin şekilde fark edilebilir. Bununla birlikte diş taşı oluşumunun miktarı ve hızı kişiden kişiye değişebilir.
Diş Plağı ile Diş Taşı Aynı Şey midir?
Diş plağı ve diş taşı birbiriyle ilişkili olmasına rağmen aynı şey değildir.
Dental plak, dişlerin üzerinde sürekli oluşabilen yapışkan bir biyofilmdir. Düzenli diş fırçalama ve diş aralarının temizlenmesiyle plak uzaklaştırılabilir. Diş taşı ise temizlenmeyen plağın zaman içerisinde sertleşmiş halidir.
Diş taşı oluştuktan sonra yüzeyi daha pürüzlü hale gelebilir ve bu durum yeni plakların bölgede tutunmasını kolaylaştırabilir. Bu nedenle ağız bakımında amaç yalnızca mevcut diş taşını temizletmek değil, yeni plak birikimini de mümkün olduğunca kontrol altında tutmaktır.
Diş Taşı Belirtileri Nelerdir?
Diş taşı bazı kişiler tarafından diş yüzeyindeki sert ve pürüzlü birikimler şeklinde fark edilebilir. Ancak her diş taşı birikimi kişinin kendisi tarafından kolaylıkla görülemeyebilir. Özellikle diş eti seviyesinin altında bulunan birikimlerin değerlendirilmesi için diş hekimi muayenesi gerekebilir.
Diş taşıyla birlikte görülebilecek belirtiler arasında şunlar bulunabilir:
- Diş yüzeylerinde sert ve pürüzlü birikimler,
- Diş eti çizgisi çevresinde sarı, kahverengi veya koyu renkli alanlar,
- Diş etlerinde kızarıklık,
- Diş etlerinde şişlik veya hassasiyet,
- Diş fırçalarken diş eti kanaması,
- Ağız kokusu,
- Diş eti çevresinde plak birikiminin artması.
Bu belirtilerin her biri yalnızca diş taşından kaynaklanmayabilir. Özellikle sürekli diş eti kanaması, şişlik veya ağız kokusu gibi şikâyetlerin bulunması halinde diş hekimi muayenesiyle nedenin belirlenmesi gerekir.
Diş Taşı Zararlı mı?
Diş taşı oluşumu, ağız hijyeninin sürdürülmesini zorlaştırabilir. Diş taşı yüzeylerinde ve çevresinde plak birikmeye devam ettiğinde diş eti dokuları etkilenebilir.
Diş eti çevresinde devam eden plak ve diş taşı birikimi, gingivitis olarak adlandırılan diş eti iltihabının gelişmesine katkıda bulunabilir. Diş etlerinde kızarıklık, şişlik ve fırçalama sırasında kanama bu süreçte görülebilen belirtilerdendir.
Diş eti hastalıklarının ilerlemesi durumunda ise dişleri destekleyen dokular etkilenebilir. Bu nedenle uzun süreli diş taşı birikiminin yalnızca estetik açıdan değerlendirilmemesi gerekir. NIDCR, temizlenmeyen plağın diş taşına dönüşebildiğini ve diş taşı birikiminin diş eti hastalıklarına katkıda bulunabileceğini belirtmektedir.
Diş Taşı Nasıl Temizlenir?
Diş taşı nasıl temizlenir? sorusu, diş taşı fark eden kişilerin en fazla araştırdığı konular arasındadır. Diş yüzeyinde sertleşmiş halde bulunan diş taşı profesyonel diş taşı temizliği ile uzaklaştırılır.
Diş taşı temizliği sırasında diş hekimi tarafından uygun dental aletler ve cihazlar kullanılarak diş yüzeylerindeki sertleşmiş birikimler kontrollü şekilde temizlenir. Tedavinin kapsamı, diş taşının miktarına ve diş eti dokularının mevcut durumuna göre değişebilir.
Eğer birikimler yalnızca diş eti üzerinde değil, diş eti seviyesinin altında da bulunuyorsa kişinin periodontal durumuna göre daha kapsamlı bir diş eti tedavisi planlanması gerekebilir.
Diş eti hastalıklarında uygulanan daha derin temizlik işlemlerinin diş eti çizgisinin altındaki plak ve diş taşlarının uzaklaştırılmasını hedeflediği ADA tarafından da belirtilmektedir.
Diş Taşı Evde Temizlenir mi?
Diş taşı evde temizlenir mi? sorusunun cevabında plak ile diş taşının birbirinden ayrılması gerekir. Yumuşak yapıdaki dental plağın kontrol edilmesinde düzenli diş fırçalama ve diş aralarının temizlenmesi büyük önem taşır. Ancak plak sertleşerek diş taşına dönüştükten sonra normal diş fırçasıyla tamamen uzaklaştırılamaz.
Sertleşmiş diş taşının profesyonel olarak temizlenmesi gerekir. NIDCR, diş taşının yalnızca diş hekimi veya dental profesyonel tarafından yapılan temizlikle uzaklaştırılabileceğini belirtmektedir.
Bu nedenle internet üzerinde önerilen sivri veya kesici aletlerle diş taşını kazımaya çalışmak doğru değildir. Kontrolsüz uygulamalar diş eti ve çevre dokulara zarar verme riski taşıyabilir.
Evde yapılması gereken asıl işlem mevcut diş taşını kazımaya çalışmak değil, düzenli ağız bakımıyla yeni plak birikimini mümkün olduğunca azaltmaktır.
Diş Taşı Temizliği Nasıl Yapılır?
Diş taşı temizliği öncesinde dişler ve diş etleri değerlendirilir. Diş taşının miktarı, bulunduğu bölgeler ve diş etlerinin mevcut durumu göz önünde bulundurulur.
Daha sonra diş yüzeyindeki sertleşmiş birikimler profesyonel ekipmanlarla uzaklaştırılır. Gerektiğinde diş yüzeylerindeki plak ve lekelerin temizlenmesine yönelik ek işlemler uygulanabilir.
Diş eti altında daha ileri seviyede birikim veya periodontal hastalık tespit edilmesi halinde ise standart diş taşı temizliğinden farklı bir tedavi planı oluşturulabilir. Her hastanın ağız ve diş yapısı farklı olduğu için uygulanacak işlemin kapsamı da kişiye göre değişebilir.
Diş Taşı Temizliği Acıtır mı?
Diş taşı temizliği sırasında hissedilen rahatsızlık kişiden kişiye değişebilir. Diş taşı miktarı, diş eti hassasiyeti, diş eti hastalığının varlığı ve kişinin hassasiyet seviyesi işlem sırasında hissedilenleri etkileyebilir.
Özellikle diş eti dokularında belirgin hassasiyet veya yoğun diş taşı birikimi bulunan kişilerde işlem sırasında hassasiyet hissedilebilir. Gerekli durumlarda diş hekimi hastanın konforunu artırmaya yönelik uygun yöntemleri değerlendirebilir.
Diş Taşı Temizliğinden Sonra Nelere Dikkat Edilmelidir?
Diş taşı temizliği sonrasında düzenli ağız bakımına devam edilmesi önemlidir. Çünkü profesyonel temizlik mevcut birikimleri uzaklaştırsa da dişlerin üzerinde yeniden plak oluşabilir.
Dişlerin düzenli şekilde fırçalanması ve diş aralarının uygun yöntemlerle temizlenmesi plak kontrolünün temel parçalarıdır. Diş ipi veya kişinin diş yapısına uygun arayüz temizleme ürünleri bu amaçla kullanılabilir.
Diş Taşı Tekrar Oluşur mu?
Evet, diş taşı temizlendikten sonra yeniden oluşabilir. Çünkü dental plak sürekli oluşan bir yapıdır. Plak düzenli şekilde uzaklaştırılmazsa tekrar sertleşerek diş taşına dönüşebilir.
Bu nedenle diş taşı temizliğinden sonra ağız bakımının ihmal edilmemesi gerekir. Düzenli diş fırçalama, diş aralarının temizlenmesi ve diş hekiminin önerdiği aralıklarla gerçekleştirilen kontroller yeni birikimlerin erken fark edilmesini sağlayabilir.
Diş taşının ne kadar hızlı tekrar oluşacağı ise herkes için aynı değildir. Bu nedenle diş taşı temizliğinin hangi sıklıkta yapılması gerektiği konusunda herkes için geçerli tek bir süre vermek yerine kişinin ağız ve diş sağlığı durumuna göre takip planı oluşturulması daha doğrudur.